Ruch związkowy zapewnia środki do życia i bezpieczeństwo oraz oferuje sposób na wywarcie wpływu
TEKST ANTTI HYVÄRINEN
ILUSTRACJE TUOMAS IKONEN
Ruch związków zawodowych jest kluczowym elementem fińskiego społeczeństwa dobrobytu. Aktywni członkowie są siłą tego ruchu. Jego zadaniem jest obrona pracowników i słabszych.
Fińskie społeczeństwo dobrobytu zostało zbudowane po wojnach światowych na podstawie negocjacji. Pracownicy, pracodawcy i rząd negocjowali o przyszłość państwa.
Centralne sieci bezpieczeństwa w społeczeństwie, takie jak systemy zabezpieczenia społecznego i systemy emerytalne, buduje się w drodze negocjacji trójstronnych.
– Ruch związkowy był mocno zaangażowany, gdy konieczne było porozumienie i znalezienie rozwiązań w trudnych czasach, mówi dyrektor ds. rynku pracy w Teollisuusliitto, Jyrki Virtanen.
Podstawowa misja ruchu związków zawodowych nie zmieniała się znacząco w historii ruchu robotniczego. Także dzisiaj ruch związkowy broni robotników i słabszych.
– Konflikt między pracą a kapitałem nigdzie nie zniknął. Ruch związkowy próbuje zrównoważyć sytuację, mówi Virtanen.
UMOWA ZBIOROWA DAJE BEZPIECZEŃSTWO
Układ zbiorowy jest narzędziem służącym do tworzenia odpowiednich warunków pracy i płacy minimalnej. W większości branż układy zbiorowe mają charakter powszechnie wiążący, co oznacza, że należy ich przestrzegać we wszystkich miejscach pracy w danej branży.
– Układy zbiorowe są podstawową misją związku i najważniejszą korzyścią dla jego członków, mówi Virtanen.
Aby związek zawodowy mógł negocjować układy zbiorowe na rozsądnych warunkach, musi mieć siłę przebicia, czyli dużą liczbę członków.
– Ruch związkowy to nie budynek w Hakaniemi w Helsinkach. Ruch to członkowie, którzy w ten ruch wierzą, mówi Virtanen.
SPOŁECZEŃSTWO NALEŻĄCE DO WSZYSTKICH
Tradycyjne porozumienie w sprawach społecznych dobiegło końca pod wieloma względami, ponieważ strona pracodawców przerwała trójstronne negocjacje, a prawicowy rząd Orpo i Purry zaczął kształtować społeczeństwo, ignorując obawy pracowników.
– Społeczeństwo nie może być tylko społeczeństwem pracodawców i partii prawicowych, ale powinno być wspólne dla wszystkich – mówi Virtanen.
W obecnej sytuacji potrzeba siły w grupie i aktywizmu społecznego jest oczywista.
– Jeśli poziom zorganizowania sie pracowników nie będzie wystarczająco wysoki i ludzie nie będą głosować na partie promujące sprawy zwykłych ludzi, to się pogubimy – mówi Virtanen.
TAKIE SAME ZASADY DLA WSZYSTKICH
Populacja Finlandii się starzeje, dlatego zachowanie obecnego społeczeństwa wymaga imigracji i nowych Finów w wieku produkcyjnym.
Polityka władz kraju wydaje się jednak stwarzać możliwości wyzysku w pracy i nierównego traktowania imigrantów.
Ruch związków zawodowych promuje te same prawa i świadczenia dla wszystkich osób pracujących w Finlandii.
– Należy budować społeczeństwo tak, aby ludzie z innych krajów nie byli traktowani jak obywatele drugiej kategorii. Musimy mieć takie społeczeństwo, do jakiego inni chcą dołączyć, mówi Virtanen.
WIĘCEJ CZŁOWIECZEŃSTWA W SPOŁECZEŃSTWIE
Fińskie społeczeństwo wyglądałoby zupełnie inaczej, gdyby nie istniał silny ruch związkowy, który uzgadniałby kwestie ze stroną pracodawcy i rządem – mówi starszy wykładowca uniwersytecki, doktor nauk politycznych Mika Helander z Åbo Akademi.
– Znaczenie ruchu było ogromne. Znalazł dobre sposoby na ukierunkowanie systemu w humanitarną stronę w ramach społeczeństwa opartego o umowę, mówi Helander.
W historii klasa robotnicza i klasa posiadająca były wyraźnie oddzielone. Od tego czasu majątki spółek giełdowych uległy rozproszeniu, a tożsamość klasowa pracowników uległa zróżnicowaniu. Granice państwa narodowego również znaczą coraz mniej.
– Ruch związkowy nie do końca nadąża za zmianami w kapitalizmie. Kapitał nie jest już zbyt skłonny do zgody, mówi Helander.
Potrzebny jest międzynarodowy lobbing ruchu robotniczego z międzynarodowymi grupami interesów. Istnieją już dobre przykłady transgranicznego monitorowania interesów, ale nadal pozostaje wiele do zrobienia.
Potrzebna jest także regulacja ze strony sił politycznych, która złagodziłaby złe skutki swobodnego przepływu kapitału.
– Ograniczanie bezwzględnego kapitalizmu jest niezbędne, aby ludzie mogli ponownie się porozumiewać.
BRAK ZROZUMIENIA
Helander szacuje, że dzisiejsze społeczeństwa borykają się z problemem braku zrozumienia. Z jednej strony istnieje brak woli, by zrozumieć punktu widzenia drugiej strony, z drugiej nie rozumie się, jak działa społeczeństwo.
– Społeczeństwo to złożony system, w którym występują konflikty interesów, które nie wynikają ze złej woli, ale ze struktur. Należy wziąć pod uwagę różne perspektywy, mówi Helander.
Podczas podejmowania decyzji społecznych ważne jest, aby zrozumieć, że wybory mają wielorakie skutki. Oszczędzanie w jednym miejscu może skutkować zwiększonym rachunkiem w innym.
– Są ludzie na czołowych stanowiskach, którzy nie rozumieją powiązań skutków w społeczeństwie.
Zdaniem Helandera głównym zadaniem ruchu związkowego obecnie i w przyszłości jest promowanie wiedzy i zrozumienia społecznego.
– Demokracja opiera się na tym, że duża część społeczeństwa rozumie problemy społeczne. Kulturalna misja ruchu związkowego jest bardzo znacząca, mówi Helander.
SPOŁECZEŃSTWO AKTYWNYCH OBYWATELI
Wstąpienie do związku zawodowego to sposób na zadbanie o własne warunki pracy i wpływ zarówno w miejscu pracy, jak i szerzej w społeczeństwie.
– Rolą związku zawodowego jest bycie środkiem, za pomocą którego ludzie mogą wywierać wpływ poprzez uczestnictwo w nim, mówi kierownik ds. zorganizowania się pracowników Teollisuusliitto, Mika Häkkinen.
Aktywny ruch związkowy jest częścią dobrze funkcjonującego i żywotnego społeczeństwa obywatelskiego.
– Nie ma demokracji bez działań obywatelskich. Definicja demokracji głosi, że ludzie mają prawo i swobodę uczestniczenia w działaniach społecznych i podejmowaniu decyzji. W żadnym wypadku nie oznacza to jedynie głosowania, mówi Häkkinen.
Związek zawodowy jest dla pracowników przybywających do Finlandii sposobem na integrację i przyjęcie roli w nowym społeczeństwie.
Przykładem pracy wpływowej była kampania „Painava syy” związków zawodowych SAK, sprzeciwiająca się polityce prawicowego rządu Orpo i Purry. W komitetach strajkowych wzięło udział ponad 2000 członków Teollisuusliitto, a aż do 60 000 członków wzięło udział w strajku politycznym.
Rząd kraju przeforsował ograniczenia prawa pracowników do strajku, które weszły w życie 18 maja 2024 r.
– Wkraczamy na niebezpieczne obszary, gdy ograniczana jest swoboda działania obywateli. Kiedy interesy firm są ważniejsze niż interesy obywateli, coś jest nie tak, mówi Häkkinen.
BEZPOŚREDNIE KONTAKTY
Obecnie wiele mówi się o indywidualizmie, ale potrzeba wspólnot nie zniknęła.
– Miejscem, w którym związek zawodowy żyje i oddycha, jest miejsce pracy. To właśnie tam duch wspólnoty przejawia się w praktyce, mówi Häkkinen.
Połączenia elektroniczne skróciły odległości, ale ludzie wciąż mają podstawową potrzebę spotykania się twarzą w twarz.
– Tajną bronią związku zawodowego jest bezpośrednia interakcja między ludźmi, na której opiera się całe działanie.
Zawsze warto przynależeć do związku. Häkkinen twierdzi, że plusy są takie same w przypadku pracowników fińskich i zagranicznych. Organizacja zapewnia bezpieczeństwo warunków pracy i wynagrodzenia.
– Związek zawodowy jest dla pracowników przybywających do Finlandii sposobem na integrację i przyjęcie roli w nowym społeczeństwie.
WSPARCIE I RÓWNOWAGA
Niko Pankka, szef działu wpływu społecznego w Centralnym Stowarzyszeniu Fińskich Związków Zawodowych (SAK), twierdzi, że życie zawodowe drastycznie się zmienia ze względu na cyfryzację, globalizację i przemiany związane z ekologią. Centralnym zadaniem związku zawodowego jest wspieranie pracowników w tych zmianach.
– Rola i podstawowe zadanie związku zawodowego opiera się na budowaniu lepszego życia zawodowego i wywieraniu szeroko zakrojonego wpływu w miejscach pracy i społeczeństwie, mówi Pankka.
Polityka prawicowego rządu Orpo i Purry pod wieloma względami osłabia pozycję pracowników.
– Jeśli rząd zrealizuje swój program zgodnie z planem, w przyszłych kadencjach nieuchronnie pojawi się potrzeba wyważenia elementów.
Ruch związkowy posiada dogłębną wiedzę na temat życia zawodowego. Jego rola jest ważna teraz i będzie w przyszłości.
Równowagę można osiągnąć na przykład poprzez zwiększenie reprezentacji pracowników i ich głosu w administracjach przedsiębiorstw oraz nadanie przywileju wyjaśnienia sporów pracownikom.
W przyszłości jeszcze większe znaczenie będzie miało ogólne oddziaływanie społeczne i np. kampanie wyborcze.
– Działania związane z wywieraniem wpływu skupiają się bardziej na wpływie oddolnym, a nie na oficjalnych stołach negocjacyjnych, mówi Pankka.
NOWI CZŁONKOWIE
W wyniku polityki prowadzonej przez prawicowy rząd Finlandii istnieje ryzyko, że wyzysk zagranicznej siły roboczej stanie się coraz bardziej powszechny.
– Istnieje duże ryzyko, że zagraniczni pracownicy nieświadomie lub pod presją podpiszą złe umowy – mówi Pankka.
Wiedza i siła w grupie stanowią także wsparcie i bezpieczeństwo dla pracowników obcego pochodzenia.
– Bardzo ważne jest, abyśmy w dalszym ciągu zwiększali stopień zorganizowania cudzoziemców. Ruch związkowy mógłby bardziej zaangażować się w procesy imigracyjne w miejscu pracy. Zajmowalibyśmy się sytuacją na wcześniejszym etapie i dzielilibyśmy się informacjami.
Pole działania ruchu związkowego zmieniło się drastycznie w ostatnich dziesięcioleciach, ale zamożne społeczeństwo nadal będzie ruchu potrzebowało.
– Jak przyznał rząd, ruch związkowy posiada dogłębną wiedzę na temat życia zawodowego. Jego rola jest ważna teraz i będzie w przyszłości, mówi Pankka.
